Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ)

Dodano: 2019-02-17 przez Edyta Karpiesiuk zdrowe odżywianie

Nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ) są przewlekłym zaburzeniem immunologicznym o nie do końca znanej etiologii, które dotknęło miliony osób na całym świecie. Analizując informacje dotyczące epidemiologii oraz procesów immunologicznych, które prowadzą do rozwoju tej choroby, można stwierdzić, że nieswoiste zapalenie jelit to grupa chorób o wieloczynnikowej etiologii. Najczęściej występujące dwa typy NChZJ to wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa) i choroba Leńsiowskiego- Crohna (Crohn’s disease).  Poza wyżej wymienionymi głównymi jednostkami nieswoistych chorób zapalenia jelit, nieco rzadziej występuje, zapalenie okrężnicy (indeterminate colitis) oraz zapalenie mikrospkopowe. Podczas gdy liczba nowych chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) pozostaje na mniej więcej stałym poziomie, to w przypadku choroby Leśniowskiego- Crohna (ChLC) obserwujemy w ostatnich kilkudziesięciu latach stały wzrost zachorowalności. Część źródeł podaje, iż zachorowalność na CD rośnie 5 razy szybciej niż na WZJG (Swora 2012).Według danych z początku 2019 r. w Krajowym Rejestrze chorób Leśniowskiego- Crohna  zarejestrowano w Polsce, w 95 ośrodkach, 6324 pacjentów. W piśmiennictwie angielskojęzycznym przyjęta powszechnie nazwa choroby Crohna (CD) pochodzi od nazwiska jednego Burrilla Crohn’a, który wraz Gordonem Oppenheimerem i Leonem Ginzburgiem i opisali ją, w 1932 roku, na łamach „ Journa of American Medical Asssociation”, jako nową jednostkę chorobową. W Polsce przyjmuje się nazwę Leśniowskiego- Crohna od nazwiska chirurga – prof. Antoniego Leśniowskiego- ówczesnego kierownika II Kliniki Chirurgii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego który w 1904 r. opisał pierwszy przypadek tej choroby (Jarosz 2011). Mimo, że badania nad chorobą Leśniowskiego- Crohna trwają już wiele dziesięcioleci, a schorzenia to dotyka coraz większej ilości osób na całym świecie, to jeśli chodzi i jej patogenezę, nadal wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi. Badania epidemiologiczne podkreślają kluczową rolę diety w rozwoju ChLC, a wielu pacjentów z tym schorzeniem podaje dietę jako czynnik wyzwalający okresy zaostrzeń choroby.

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest przewlekłym ziarniniakowym zaburzeniem zapalnym i może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego- od jamy ustnej do odbytu. Najczęściej ogniska zapalne zlokalizowane są w końcowym odcinku jelita krętego, w jelicie cienkim oraz w jelicie grubym. Około połowa chorych na Leśniowskiego-Crohna doświadcza zmian zapalnych w okolicach odbytu, w postaci ropni, szczelin i przetok.  Zmiany w dwunastnicy, żołądku i przełyku występują stosunkowo rzadko i dotyczą niewielkiego odsetka przypadków. Największa zachorowalność na ChLC przypada na wiek młodzieńczy, a także na trzecią i czwartą dekadę życia. Drugi szczyt zachorowalności odnotowuje się wśród pacjentów po sześćdziesiątym roku życia. W ostatnich latach coraz częściej klasyczne postacie tego schorzenia diagnozuje się już u najmłodszych dzieci.

Pomimo wielu lat badań, etiologia choroby Leśniowskiego- Crohna wciąż pozostaje niejasna. Biorąc pod uwagę wyniki przeprowadzonych do tej pory badań można z całą pewnością stwierdzić, że CD jest chorobą o wieloczynnikowej etiologii. Z jednej strony predyspozycje genetyczne, z drugiej czynniki środowiskowe współtworzą podłoże immunologiczne.

Objawy najczęściej towarzyszące chorobie Leśniowskiego- Crohna to ból brzucha, powtarzające się biegunki, krew w stolcu, utrata masy ciała, stany podgorączkowe i gorączka, ogólne osłabienie. Diagnostyka opiera się na endoskopii wraz z popraniem wycinków, histopatologii, a także metodach radiologicznych przy użyciu kontrastu. W laboratoryjnym badaniu obserwuje się często podwyższone CRP, leukocytozę, podwyższoną wartość OB. oraz niedokrwistość. Proces diagnostyczny jest często czasochłonny. Naukowcy i lekarze od lat prowadzą badania mające na celu odkrycie i wprowadzenie wiarygodnych i jak najmniej inwazyjnych testów diagnostycznych, które pozwoliłyby na szybkie rozpoznanie choroby Leśniowskiego-Crohna i poprawiłyby opiekę nad pacjentami. Duże nadzieję są pokładane w nowe dziedziny nauki, takie ja proteomika i metabolomika, które być może doprowadzą do odkrycia nowych biomarkerów w chorobie Leśniowskiego-Crohna oraz innych schorzeniach NZJ.

Obecnie leczenie w przypadku choroby Leśniowskiego- Crohna sprowadza się do utrzymania pacjenta w stanie głębokiej i jak najdłuższej remisji, zapobiegając komplikacjom, takim jak operacja i zatrzymując postęp choroby. Podstawą tego działania jest wprowadzenie wczesnej immunosupresji bądź terapii skojarzonej z lekami biologicznymi, szczególnie wśród pacjentów wysokiego ryzyka, w połączeniu ze szczegółową  i częstą kontrolą stanu zapalnego przewodu pokarmowego oraz właściwe dostosowanie terapii do pacjenta i oceny jego stanu zdrowia.

U pacjentów chorych na ChLC często dochodzi do niedoboru składników żywieniowych, będący najczęściej konsekwencją upośledzonego wchłaniania w jelitach zmienionych przez proces chorobowy lub w wyniku usunięcia operacyjnie części jelit.  Wielu pacjentów cierpi na niedowagę, nietolerancje laktozy, hipoalbuminemię (niska zawartość albumin w surowicy krwi), niedokrwistość, niedobory witamin, zwłaszcza z grupy B, makro i mikroelementów.

Źródło
  • Joanna Torres , Saurabh Mehandru, Jean-Frederic Colombel , Laurent Peyrin-BirouletL: Crohn’s disease. PubMed 2017 Apr 29;389
  • Andrzej Hebzda, Dorota Szczeblowska, Dariusz Serwin, Stanisław Wojtuń, Zbigniew Hebzda, Iwona Grys: Choroba Leśniowskiego-Crohna – diagnostyka i leczenie. Pediatr Med Rodz 2011
  • Magdalena Andrzejewska, Paweł Dereziński, Zenon J. Kokot, Marian Grzymisławski: Metabolomika i proteomika w diagnostyce nieswoistych chorób zapalnych jelit. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2016
  • Hubert Zatorski, Maciej Sałaga, Marta Zielińska, Jakub Fichna: Czynniki genetyczne w patogenezie, przebiegu i leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit. Postepy Hig Med Dosw (online), 2015
  • Duricova D, Pedersen N, elkjaer M i wsp.: Overall and cause-specific mortality in Crohn disease: a meta-analysis of population- based studies. Inlamm Bowel Dis 2010
  • Jarosz D. Zmiany mikroskopowe wycinków biopsyjnych. W: Atlas kliniczno-patologiczny nieswoistych chorób zapalnych jelit. Wejman J, Bartnik W (red). Termedia, Poznań 2011
    www.chorobacrohna.pl)